Trackum

KVKK ve çerezler: takip için açık rıza ne zaman gerekir?

6698 sayılı KVKK'da çerezlere özel bir madde yoktur. Çerez kişisel veri işlediğinde Kanun geçerlidir: açık rıza, aydınlatma metni ve Google Tag Manager'da onay ayarı.

Rehber · · 3 dk okuma · Yapay zekâ ile yazıldı, yapay zekâ desteğiyle kontrol edildi

KVKK ve çerezler: takip için açık rıza ne zaman gerekir?
📷 Sasun Bughdaryan · Unsplash

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), çerezleri adıyla düzenleyen ayrı bir madde içermez. Ancak çerez, IP adresi veya kimlik tanımlayıcısı gibi bir kişiyle ilişkilendirilebilen bilgiyi işliyorsa Kanun uygulanır. Bu durumda temel kural, kişisel verilerin ilgili kişinin açık rızası olmadan işlenemeyeceğidir, ancak Kanun bazı istisnalar da tanır. Bu yazı hukuki danışmanlık değildir.

KVKK çerezleri nasıl kapsar?

Kanun, kişisel veriyi “kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi” olarak tanımlar. Çerezin kendisi bir metin dosyasıdır, ama içindeki tanımlayıcı veya onunla birlikte toplanan IP adresi bir kişiyle ilişkilendirilebiliyorsa kişisel veri sayılır. Bu yüzden kimlik tanımlayıcısı taşıyan analiz ve reklam çerezlerini Kanun açısından değerlendirmek gerekir.

Kişisel Verileri Koruma Kurumu (Kurum) kendi internet sitesi için bir çerez aydınlatma metni yayımlıyor. Metne göre sitede yalnızca birinci taraf ve hizmetin sunulması için kesinlikle gerekli çerezler kullanılıyor ve işleme, Kanunun 5. maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendine, yani meşru menfaate dayandırılıyor. Bu örnek, kesinlikle gerekli çerezlerle analiz veya reklam çerezleri arasındaki ayrımın kamu kurumlarının da kullandığı bir ayrım olduğunu gösterir.

Açık rıza ne anlama gelir?

Kanunun 3. maddesine göre açık rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır. Bu üç unsur çerez banner'ına şöyle yansır: rıza belirli bir amaç için olmalı, kullanıcı önce neyin işleneceğini öğrenmeli ve seçim zorlama olmadan yapılabilmelidir.

  • Belirli: analiz ve reklam gibi amaçlar ayrı ayrı seçilebilmeli
  • Bilgilendirmeye dayanan: rıza verilmeden önce aydınlatma metni görünmeli
  • Özgür iradeyle: rıza zorlama olmadan verilebilmeli, iyi uygulama olarak Reddet seçeneği Kabul et kadar kolay ve görünür olmalı

→ Looker Studio ile ilk pazarlama raporunu kurma

Hangi çerezler için rıza gerekir, hangileri için gerekmez?

Kanun, 5. maddenin ikinci fıkrasında rıza aranmayan durumları sayar. Çerez açısından bakınca ayrım amaca göre yapılır. Aşağıdaki tablo Kanun metninden değil, uygulamadaki yaygın yaklaşımdan derlenmiş bir değerlendirme çerçevesidir. Kurum bu çerez türleri için böyle bir tablo yayımlamış değildir ve tablo kesin hukuki sonuç sayılmaz.

Çerez türleri ve olası dayanak (uygulama değerlendirmesi)
Çerez türüÖrnekOlası dayanak
Kesinlikle gerekliSepet, oturum, güvenlikSözleşmenin ifası veya meşru menfaat (5/2), aydınlatma yine gerekir
AnalizZiyaretçi ölçümü, sayfa görüntülemeUygulamada çoğunlukla açık rıza esas alınır, istisna gerekçesi ayrıca değerlendirilmelidir
Reklam ve pazarlamaYeniden pazarlama, dönüşüm ölçümüAçık rıza

Meşru menfaat dayanağı, ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla geçerlidir. Reklam amaçlı izleme için bu dengeyi kurmak zordur, bu yüzden uygulamada analiz ve reklam çerezleri için çoğunlukla rıza alma yoluna gidilir. Bu bir hukuki kesinlik değil, yaygın bir yaklaşımdır.

Çerez aydınlatma metninde neler bulunmalı?

Kanunun 10. maddesi, veriler elde edilirken ilgili kişiye şu bilgileri vermeyi zorunlu kılar. Çerez aydınlatma metniniz bu başlıkların hepsini karşılamalıdır.

  • Veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği
  • Verilerin hangi amaçla işleneceği
  • Verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği
  • Veri toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi
  • Kanunun 11. maddesinde sayılan diğer haklar

Aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmeyenler için Kanunun 18. maddesi idari para cezası öngörür. Tutarlar yıllık olarak yeniden belirlendiği için güncel rakamı Kurum'un duyurularından kontrol edin.

→ ROAS hesaplama: KDV, iade ve kargo dahil net ROAS

Banner, kullanıcı seçimini sitedeki etiketlere gerçekten uygulamalıdır. Google Tag Manager ve Google Consent Mode v2 ile yüklemede analytics_storage, ad_storage, ad_user_data ve ad_personalization değerlerini varsayılan olarak denied yaparsınız. Kullanıcı kabul edince banner bu değerleri günceller. Google'ın belgelerine göre bu mekanizma, etiketlerin onay durumuna göre davranmasını sağlar.

Örnek: İstanbul'daki bir ayakkabı mağazası banner'ı kurmuş, ama Google Ads dönüşüm etiketini doğrudan şablona eklemiş. Etiket, kullanıcı henüz seçim yapmadan çalışıyordu. Etiket Google Tag Manager'a taşınıp onay koşuluna bağlandıktan sonra, reddeden ziyaretçide etiket çalışmadı.

Banner metni, seçimin sonucunu açıkça söylemelidir: hangi çerezlerin hangi amaçla kullanıldığını ve seçimin sonradan nasıl değiştirileceğini yazın. İyi uygulama olarak, sayfanın altında tercihleri yeniden açan bir bağlantı bırakın. Rızayı verdiğinizi gösterebilmek için seçimi tarih ve banner sürümüyle birlikte kaydetmek de yararlıdır. Bu kayıtta kişisel veri tutuyorsanız bunu da aydınlatma metnine yazın.

Uygulamayı nasıl test edersiniz?

Sayfayı gizli pencerede açın, tarayıcının geliştirici araçlarında çerezlere bakın ve banner'da hiçbir şeye tıklamadan hangi çerezlerin yazıldığını not edin. Sonra Reddet'e basıp sayfayı yenileyin: analiz ve reklam çerezleri hâlâ görünmemelidir. Ağ sekmesinde Google Ads, Meta veya TikTok'a istek gidip gitmediğine bakın.

Elle yapmak istemezseniz Trackum'un ücretsiz kontrolü (trackum.app/check) sayfayı banner'a dokunmadan, reddederek ve kabul ederek üç kez açar ve hangi etiketlerin yüklendiğini gösterir. Kontrol 0 €, kayıt gerektirmez.

Sık sorulan sorular

Her çerez için açık rıza almak zorunda mıyım?

Hayır. Kanun, belirli şartlar varsa açık rıza aranmadan veri işlenmesine izin verir, örneğin hukuki yükümlülük, sözleşmenin ifası veya ilgili kişinin temel haklarına zarar vermemek kaydıyla meşru menfaat. Hangi şartın sizin için geçerli olduğunu çerezin amacına bakarak belirlersiniz, bir hukuk danışmanıyla doğrulayın.

Çerez aydınlatma metni ile çerez politikası aynı şey mi?

Uygulamada çoğu site bu iki adı birlikte kullanır. Kanunun 10. maddesindeki aydınlatma yükümlülüğü, kimin veri sorumlusu olduğunu, verinin hangi amaçla işlendiğini ve kimlere aktarılabileceğini, toplama yöntemini ve hukuki sebebi ile ilgili kişinin haklarını içerir. Bu içerik metinde bulunuyorsa ad önemli değildir.

Google Analytics 4 kullanırsam yurt dışına veri aktarmış olur muyum?

Veri Google'ın altyapısında işleniyorsa yurt dışına aktarım söz konusu olabilir. Kanunun 9. maddesi 2024'te 7499 sayılı Kanunla değiştirildi. Aktarımı aydınlatma metninizde belirtin ve güncel şartları bir hukuk danışmanıyla kontrol edin.

Banner'da yalnızca “Kabul et” butonu yeterli mi?

Açık rıza, özgür iradeyle verilmiş olmalıdır. Reddetmenin kabul etmek kadar kolay olmadığı bir banner'da verilen rızanın bu tanıma uyup uymadığı tartışmalıdır. Güvenli yol, birinci katmanda eşit görünürlükte Reddet butonu koymaktır.

Kaynaklar

  1. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (mevzuat.gov.tr) mevzuat.gov.tr
  2. Kişisel Verileri Koruma Kurumu: Çerezlere Dair Aydınlatma Metni kvkk.gov.tr
  3. Google for Developers: Consent Mode developers.google.com
Help