Functionele, analytische en tracking cookies: het verschil

Wat is het verschil tussen functionele, analytische en tracking cookies?

Functionele cookies zorgen dat je website werkt, analytische cookies meten hoe de website wordt gebruikt en tracking cookies volgen bezoekers voor advertenties of profielen, vaak over meerdere websites. Functionele cookies en beperkt analytische cookies met geen of geringe gevolgen voor de privacy mogen zonder toestemming. Voor tracking cookies heb je altijd vooraf toestemming nodig.

Deze indeling komt uit artikel 11.7a van de Telecommunicatiewet, de Nederlandse cookiewet, en wordt zo uitgelegd door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Autoriteit Consument & Markt (ACM). De AP spreekt van drie soorten: functionele cookies, beperkt analytische cookies en overige cookies. Tracking cookies zijn het bekendste voorbeeld van die laatste groep. Dit artikel is geen juridisch advies.

Voor de praktijk is het belangrijk dat de categorie niet afhangt van de naam van de cookie of van het domein, maar van het doel. Dezelfde tool kan in de ene instelling beperkt analytisch zijn en in een andere instelling een tracking tool.

Functionele cookies: wat valt eronder?

Functionele cookies zijn nodig om een dienst te leveren waar de bezoeker zelf om vraagt. Denk aan het winkelmandje in een webshop, ingelogd blijven, de gekozen taal en de cookie die de keuze uit de cookiebanner bewaart. Ook beveiliging, zoals bescherming tegen misbruik van formulieren, hoort hier meestal bij. Je hoeft geen toestemming te vragen, maar je moet wel vertellen dat je deze cookies plaatst, bijvoorbeeld in je cookie- of privacyverklaring.

Een veelgemaakte fout is dat alles wat de website gebruikt als functioneel wordt gelabeld. Een YouTube-video die bij het laden al cookies zet, een kaart van een externe dienst of een chatwidget met marketingfuncties zijn niet automatisch functioneel. Laad zulke elementen pas na toestemming, of gebruik een variant die zonder trackingcookies werkt.

→ Cookiebanner met Consent Mode v2: compliant, zonder maandelijkse licentie

Wanneer mogen analytische cookies zonder toestemming?

Analytische cookies mogen zonder toestemming als ze geen of geringe gevolgen hebben voor de privacy van de bezoeker. Het gaat dan om statistiek voor je eigen website: aantallen bezoekers, populaire pagina's, waar mensen afhaken. Verwerk je daarbij persoonsgegevens, dan heb je volgens de AP wel een grondslag onder de AVG nodig en moet het gebruik in je privacyverklaring staan.

De uitzondering vervalt zodra de analyse verder gaat dan je eigen statistiek. Dat is het geval als de gegevens worden gedeeld met een advertentieplatform, gekoppeld aan advertentieprofielen of gebruikt om bezoekers over meerdere websites te volgen. Of Google Analytics 4 (GA4) met alle beperkende instellingen onder de uitzondering valt, is juridisch niet eenduidig. Veel Nederlandse organisaties vragen er daarom toestemming voor en gebruiken Consent Mode v2 om de meting zo goed mogelijk te houden.

Tracking cookies: waarvoor heb je altijd toestemming nodig?

Tracking cookies verzamelen gegevens over het gedrag van bezoekers om advertenties te tonen, te meten of profielen op te bouwen. Advertentiepixels en conversietags vallen hieronder, ook als ze technisch geen klassieke cookie gebruiken. Zonder actieve toestemming vooraf mogen ze niet laden. Dat geldt ook voor een conversietag die alleen op de bedankpagina na een aankoop of aanvraag afgaat. Het moment van laden maakt geen verschil: ook een tag op één pagina geeft gegevens over het gedrag van de bezoeker door aan een advertentieplatform. Heeft de bezoeker geweigerd, dan blijft de tag uit, ook als de conversie voor je campagnes belangrijk is.

→ Google Consent Mode v2 correct instellen: geen waarschuwing in Tag Assistant

Hoe koppel je de categorieën aan Google Tag Manager?

De categorieën uit je cookiebanner moeten één op één terugkomen in Google Tag Manager. Google Consent Mode v2 kent daarvoor vaste signalen. Een indeling die bij de meeste websites past:

• Functioneel: functionality_storage en security_storage staan altijd op “granted”.
• Analytisch: analytics_storage gaat pas op “granted” na toestemming voor statistiek.
• Marketing en tracking: ad_storage, ad_user_data en ad_personalization gaan pas op “granted” na toestemming voor marketing.
• Tags van Meta, LinkedIn, TikTok en Pinterest laden alleen met een trigger die op de toestemming voor marketing wacht.

Controleer daarna in de voorbeeldmodus van Google Tag Manager of elke tag in de juiste categorie hangt. Kijk ook in de ontwikkelaarstools van je browser: na “Weigeren” mogen er geen cookies van advertentieplatforms staan.

Hoe leg je de cookiesoorten vast in je cookieverklaring?

Een cookieverklaring maakt de indeling zichtbaar voor bezoekers. De AP vraagt dat je uitlegt welke soorten cookies je gebruikt, voor welk doel, hoe lang ze actief blijven en met welke derde partijen je gegevens deelt. Ook voor functionele cookies, waarvoor geen toestemming nodig is, geldt die informatieplicht.

Het handigst is een tabel per categorie met de naam van de cookie, de aanbieder, het doel en de bewaartermijn. Houd die tabel actueel: na een nieuwe plug-in, een extra advertentieplatform of een aanpassing van de website komen er vaak cookies bij die nergens vermeld staan. Controleer de lijst daarom na elke grotere wijziging, en vergelijk wat in de verklaring staat met wat je browser na “Accepteren” werkelijk laat zien. Staat een trackingcookie in de verklaring onder functioneel, dan klopt meestal ook de instelling in de cookiebanner niet.

Voorbeeld: kleine webshop met drie categorieën

Een webshop voor duurzame kinderkleding gebruikt GA4, Google Ads en de Meta Pixel. In de banner staan drie keuzes: noodzakelijk, statistiek en marketing. Bij controle blijkt dat de Meta Pixel onder statistiek hangt, omdat iemand hem ooit als bezoekersteller had ingesteld. Wie alleen statistiek accepteert, wordt dus toch gevolgd door Meta. Na de correctie hangt de pixel onder marketing en laadt hij alleen na die keuze. Het aantal gemeten aankopen in Meta daalt iets, maar de meting klopt nu met wat de bezoeker heeft gekozen.

Wil je snel weten welke tags en cookies op je website laden vóór en na de keuze in de banner? De gratis check van Trackum op trackum.app/check opent je startpagina drie keer in een echte browser, zonder keuze, na weigeren en na accepteren, plus twee subpagina's, en toont wat er laadt. Trackum kan gevonden fouten daarna voor € 79 (excl. btw) in je Google Tag Manager oplossen en testen.